شاید اگر ده سال قبل گفته می شد که باکتری های روده بر مغز و خلق و خو تاثیرگذار هستند اصلا قابل درک نبود و به کلی ایده رد می شد، اما امروز ارتباط بین سیستم عصبی و باکتری های روده (فلور دستگاه گوارش) به یکی از داغ ترین موضوعات پژوهشی در بین محققان و پزشکان تبدیل شده است. در متن زیر نکات مهمی در خصوص تقویت باکتری های مفید روده و افزایش کیفیت زندگی مطرح شده است.

مغز و باکتری های روده ای چگونه در ارتباط هستند؟

محققان ارتباط محکمی بین باکتری ها و مغز و تاثیرات آن از جمله قدرت حافظه، ارتباطات اجتماعی و شادی و افسردگی پیدا کرده اند. در یکی از مطالعات مشخص شده است که دو گروه از باکتری ها به نام های Coprococcus و Dialister در افراد مبتلا به افسردگی کاهش مشهود دارند. همچنین مشخص شده است که ارتباط مثبتی بین کیفیت زندگی و توانایی فلور روده در تولید ماده ای به نام دی هیدروکسی فنیل استیک اسید (مرتبط با دوپامین) وجود دارد. چندین مطالعه اخیر در این زمینه نشان داده اند که فعالیت باکتری های گوارشی به وضوح بر سلامت ذهنی افراد تاثیر گذار است. جالبتر اینکه برخی گونه های باکتریایی روده توانایی تولید و یا القای سروتونین، GABA و دوپامین را نیز دارند. هر کدام از این ماده های شیمیایی قادرند وارد سیستم گردش خون شده و به مغز راه پیدا کنند. به محض رسیدن به مغز ممکن است خلق و خو شخص تغییر یابد.

باکتری های مفید بدن از ابتدای کودکی در روده ها مستقر می شوند و در طول زمان تکثیر و نوسازی می شوند و با سبک زندگی سالم حتی می توان این باکتری ها را تقویت کرده به طوریکه باکتری های مفیدتر سهم بیشتری از روده را به خود اختصاص دهند. با این وجود همواره خطرات و تهدیدهایی در کمین این اجتماع میکروبی نشسته است. در درون این اجتماع میکروبی گونه هایی از باکتری های مضر نیز وجود دارد که بر حسب شرایط مختلف توانایی رشد و تکثیر می یابند و سهم و حضور خود را در روده افزایش می دهند. در صورت افزایش چنین باکتری هایی بیماری هایی همچون روده تحریک پذیر، کولیت و سایر بیماری های زمینه ای ایجاد می گردد. لذا آگاه بودن از روش های زندگی سالم تاثیر بسزایی در تقویت و نگهداری انواع مفید ایفا می کند. در زیر به چهار نکته مهم در این خصوص اشاره می گردد:

* افزایش مصرف پربیوتیک و کاهش مصرف قند و شکر  (Prebiotic)

غلات کامل، موز، سیر، کنگر، پیاز، مارچوبه از جمله مواد غذایی پربیوتیکی هستند که با فراهم کردن ریز مغذی ها برای باکتری های روده، در بقا و تکثیر باکتری های مفید یاری می رسانند. متابولیت های این باکتری ها شامل انواع اسیدهای چرب و ویتامین های ضروری بدن است که نقش مهمی در سلامت سیستم ایمنی و سیستم عصبی دارد. از دیگر نکات تغذیه ای، مصرف کمتر قند و شکر است. شکر به طور مستقیم باکتری های مضر و بیماریزا را تغذیه می کند و همین موضوع به نوبه خود سبب افزایش تولید فاکتورهای التهابی نظیر اینترفرون ها و کموکاین ها می گردد. تولید چنین واسطه هایی زمینه را برای ابتلا به سایر ناراحتی های گوارشی فراهم می کند.

* مدیریت استرس محیطی و فشارهای روحی

شاید تصور کنید که استرس تنها بر ذهن اثر گذار است اما اشتباه نکنید چندین میلیون موجود زنده (باکتری های روده) در حال همزیستی با شما هستند و این استرس و حال بد بر باکتری ها نیز اثر دارد. در زمان استرس مولکول های التهابی (اینترفرون ها و کموکاین ها) در بدن شکل می گیرند و با وارد شدن به روده به باکتری های مفید ضربه می زنند. اما در زمان آرامش و خوشحالی اوضاع مغز کاملا متفاوت است. در این زمان مغز با تولید هورمونی به نام گابا بقای باکتری های مفید را تضمین می کند. یکی از موضوعات جالب در خصوص این هورمون ها این است که مقدار گابا در افراد شاد در بالاترین مقدار خود قرار دارد در حالیکه افراد افسرده از میزان کمتری بهره مند هستند. بنابراین سعی کنید هرگونه استرس محیطی، روحی و یا کمبود خواب را به خوبی مدیریت کنید تا اثر آنها بر سلامتی به حداقل برسد. تکنیک هایی همانند مدیتیشن و مراقبه، تنفس عمیق و ورزش و خواب کافی می تواند در میانمدت تاثیرات مطلوبی بر ثبات روحی و آرامش داشته باشد.

* کاهش مصرف آنتی بیوتیک ها                            

اگرچه گاهی ناچار هستیم آنتی بیوتیک مصرف کنیم اما استفاده زیاد و خودسرانه از این داروها اثرات مضری بر تعادل باکتری های سیستم گوارشی دارند. بنابراین تا حد امکان استفاده از این داروها را کاهش دهید. بهترین راه برای کاهش مصرف آنتی بیوتیک، پیشگیری از بیماری های عفونی است. نظافت محیط اطراف خود را به گونه ای برقرار کنید که زمینه برای ابتلا به بیماری های عفونی به حداقل ممکن کاهش یابد. با رعایت بهداشت دست و میکروب زدایی و ضدعفونی صحیح و مرتب سطوح پرتماس، یخچال و آشپرخانه امکان رشد میکروب های بیماری زا را به حداقل برسانید.

* ضدعفونی محیط و کاهش ورود باکتری های مضر به بدن

در پیرامون ما باکتری ها و ویروس های بیماری زای متعددی در حال رشد هستند و راهیابی این میکروارگانیسم ها به بدن می تواند تعادل میکروبی را برهم بزند. این را به یاد داشته باشید که هر ماده شوینده و تمیز کننده ای قادر نیست میکروب های مضر و بیماری زا را از محیط زندگی حذف کند. برای از بین بردن میکروب های مضر باید از مواد تخصصی ضدعفونی کننده که دارای اثرگذاری بالا و تاییدیه سلامت هستند استفاده شود. با کاهش تعداد این نوع باکتری ها در محل زندگی امکان ورود هر نوع عامل بیماریزا که بر هم زننده تعادل روده هستند جلوگیری خواهید نمود.